على زمانى قمشه اى

457

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

فارسى اين نامها را ذكر كرده است . صورتهاى ديگرى از اين نامها نزد اقوام گوناگون وجود داشته است . يكى از دلايل وجود پاره‌اى اختلافات در ضبط و شناسايى اين اسمها استفادهء هم‌زمان از نامهاى تركى و مغولى حيوانات است كه در متون اسلامى براى ناميدن ماه‌هاى گاه‌شمارى دوازده حيوانى به كار رفته است . نخستين‌بار ، خليل بن محمد بن يوسف قونيوى در قرن هفتم به تفاوت اين نامها در يك فرهنگ لغت ، و نه در كاربردى گاه‌شمارانه ، بين زبانهاى تركى و مغولى اشاره كرده است . تفاوتهاى بسيارى كه در اركان گاه‌شمارى دوازده حيوانى رايج در سرزمينهاى گوناگون به وجود آمد ، موجب رواج گونه‌هاى چندى از آن شده است . با بررسى اسناد گوناگونى كه از اين گاه‌شمارى باقىمانده است ، به خوبى مىتوان گونه‌هاى مختلف آن را در نواحى گوناگون بازشناخت . در ايران اسناد تاريخ‌گذارى شده با اين گاه‌شمارى در قرن هفتم و هشتم هجرى ، نشان‌دهندهء استفاده از گونهء شمسى - قمرى آن است . درحالىكه بنا بر منابع فارسى قرن دهم و يازدهم گاه‌شمارىاى كه در اين دوره در ايران به كار گرفته شد ، تلفيقى از گاه‌شمارى جلالى و هجرى قمرى با گاه‌شمارى دوازده حيوانى بود كه مىتوان آن را گاه‌شمارى دوازده حيوانى ايرانى ناميد . در ميان نويسندگان اين دوره بيش از همه منشى قمى به ذكر سالهاى گاه‌شمارى دوازده حيوانى پرداخته است . در آثار نويسندگان سپسين نيز كمابيش از اين‌گونه گاه‌شمارى نمونه‌هايى ذكر شده است . در دورهء قاجار ، بويژه پس از رواج سالنامه‌هاى چاپى ، گاه‌شمارى دوازده حيوانى ايرانى همواره در كنار گاه‌شمارى رايج درج مىشد . در نهايت ، اگرچه